‘Leiderschap betekent soms de organisatie uitnodigen om met u mee te groeien’

Wat als u voelt dat u méér kan betekenen dan uw functie vandaag toelaat? Niet vanuit ambitie, maar omdat u gegroeid bent als mens. En wat als u die groei niet wil gebruiken om te vertrekken, maar om uw organisatie toekomstgericht relevant te houden? In dit dubbelgesprek reflecteren Gert Cielen (CEO Aurora) en Stefan Peetroons (Partner VALPEO) over leiderschap in transitie. Over hoe uw eigen identiteit en uw rol naar elkaar kunnen toegroeien, of elkaar kunnen ontgroeien. En hoe u koers houdt, vanuit wie u bent (geworden).

Gert, toen Aurora u aantrok als nieuwe CEO, kwam u terecht in een familiaal verankerd bedrijf met een sterke traditie. Wat betekende dat voor u?

Gert Cielen: “Dat voelde als een grote verantwoordelijkheid, en een eer. Aurora is geen glamourmerk. Het is een organisatie die vertrouwen wekt. Aurora is trouwens een naam die in bijna elk huishouden voorkomt, zonder dat mensen het vaak beseffen. Onze schrijfblokken, schriften, notitieboekjes, … zijn bescheiden producten, maar ze zijn praktisch en een deel van het dagelijks leven. Die bescheidenheid spreekt me aan, want het reflecteert iets fundamenteels: impact hoeft niet manifest te zijn om van betekenis te zijn. En zo wil ik ook leiding geven: enerzijds met respect voor de geschiedenis en voor wat er is, anderzijds met de blik op de toekomst, en wat kan groeien. Zoals Mahler al zei: ‘Traditie is niet de verering van as, maar het behoud van het vuur’.”

Stefan, jullie kennen elkaar al een tijdje. Hoe hebt u Gert zien groeien als CEO binnen Aurora?

Stefan Peetroons, Partner VALPEO.

Stefan Peetroons: “Wat me opviel toen ik Gert enkele jaren terug leerde kennen, is hoe hij aanwezig zijn en ruimte geven combineert. Hij staat er als mens, voelbaar present, en straalt tegelijk veel rust uit. Gert positioneert zich, maar neemt ook niet meer plaats in dan nodig. Luisteren, denken, dan spreken. Op een manier die ik zelden gezien heb eigenlijk, en dat in een context die niet evident is. Gert is een CEO die een context creëert waarin anderen kunnen groeien. Mensen voelen dat, voelen dat hij geen leider speelt, maar het belichaamt.”

Gert: “Ik geloof niet dat leiderschap over de persoon zelf gaat. Leiderschap moet iets zijn dat anderen groter maakt. Het gaat over de span of support in plaats van span of control. Ik ervaar die verantwoordelijkheid elke dag: richting geven en ruimte laten.”

De mens achter de leider

Gert, u groeide op in een omgeving met beperkte middelen, maar rijk aan waarden. Hoe heeft dit u gevormd tot wie u vandaag bent als leider?

Gert: “Ik groeide op zonder luxe. Mijn moeder had het niet breed maar ze was rijk in waarden, zoals bescheidenheid, integriteit, verantwoordelijkheid, zorgen voor elkaar, … Dat zijn voor mij echt kernwaarden die m’n identiteit gevormd hebben. Ze zei altijd: ‘Gij moogt alles doen, zolang ge maar recht in de spiegel kunt kijken.’ Een zin die me heeft gevormd.”

Welke waarden brengt u bewust binnen in Aurora?

Gert: “Onder andere die bescheidenheid, verantwoordelijkheid, sociale rechtvaardigheid, … En dat heel concreet in gedrag, zoals in hoe we naar elkaar luisteren, hoe we omgaan met elkaar, met fouten. En hoe we blijven zoeken naar oplossingen en keuzes maken die juist aanvoelen.”

Stefan, u spreekt vaak over identiteit en waarden als ankers in leiderschap. Hoe ziet u dat terug in de manier waarop Gert leiding geeft?

Stefan: “Ja, ik geloof in leiderschap als een ‘identiteit-in-ontwikkeling’. Het is iets dat ‘leeft’, iets dat we én zijn én kunnen worden. Enfin, feitelijk ben je het al … just growing bigger. En dat zie je ook in Gerts manier van zijn: zijn waarden zijn zichtbaar in zijn gedrag, in zijn reflexen. Hij neemt beslissingen niet omdat ze passen bij zijn rol, maar omdat ze resoneren met wie hij is als mens. Leidinggeven is niet iets dat hij ‘doet’. Het is iets dat hij ‘is’, ook wanneer niemand kijkt. Heel integer.”

Gert: “Weet je, je rol is geen jas die je aantrekt. Het is iets waarin je jezelf vindt, of jezelf leert kennen. Voor mij gaat het om verantwoordelijkheid nemen, ook wanneer dat ongemakkelijk is, en om blijven leren.”

Het bedrijf als een levend organisme

Aurora bestaat intussen 90 jaar. Hoe geeft u als CEO leiding aan verandering in een huis dat zo sterk verankerd is in traditie? Hoe houdt u de balans tussen vernieuwing en verankering?

Gert: “Voor mij is Aurora meer dan een productiebedrijf. We zijn een levend systeem, een organisme, een gemeenschap van mensen die samen een verhaal schrijven, met respect voor wat er was, en met openheid voor wat er allemaal op ons afkomt. In zo’n context duw je niet, maar luister je. Je beheert geen organismen, je beweegt met ze mee. Traditie en transformatie hoeven elkaar niet tegen te werken, ze kunnen elkaar versterken.

Hoe vertaalt u dat in de praktijk?

Gert: “We zijn afgestapt van eenrichtingsverkeer. Onze overlegmomenten zijn geen informatiesessies meer maar echte gesprekken. Mensen die vroeger afwachtend waren, voelen zich nu mee eigenaar van ons verhaal en de koers die we varen. We vernieuwen via betekenisvolle en vooral ook gedragen stappen die resoneren met wie we zijn en wie we willen worden. Zonder ziel geen evolutie, en zonder evolutie geen toekomst. We vertrekken hierbij vanuit onze toegevoegde waarde voor de maatschappij en niet meer vanuit welk type bedrijf we waren.”

Wat ziet u als het meest tastbare effect daarvan?

Gert: “Neem cultuur. We hebben geen groots programma uitgerold. Dat werkt vaak niet. Cultuur zit in kleine dingen, bijvoorbeeld in wie je aanwerft, in wie je laat doorgroeien, in wie je laat vertrekken. Het zit in vele keuzes die je elke dag maakt. Een collega zei me ooit: ‘Gert, ik voel hier dat ik durf zeggen wat ik denk.’ Awel, dat is voor mij cultuur, niet wat op de muur hangt maar wat in onze gesprekken leeft.”

Stefan: “Ja, mooi gezegd, en dat raakt aan een belangrijk inzicht: cultuur programmeer je niet. Je belichaamt ze. Dat vraagt enerzijds aandacht voor wat er leeft, hier en nu, en continuïteit van wat er is opgebouwd. Maar anderzijds ook moed om te evolueren, dus om te veranderen, door tijd te investeren in mensen en te luisteren naar wat er wel en ook niét gezegd wordt.”

Wanneer leiderschap begint te wringen

Wat gebeurt er als u als leider voelt dat u sneller groeit dan de rol of context om u heen?

Gert: “Dat is een confronterende ervaring. Je voelt dat er méér mogelijk is, je ziet het potentieel, de mogelijkheden, de opportuniteiten om te groeien. En tegelijk bots je op structuren, gewoontes, tempo of overtuigingen die nog afgestemd zijn op wat eens was. Lastig. Dan sta je voor keuzes, zoals even vertragen, doorduwen of loslaten. Mijn eerste reflex is altijd: verbinden. Begrijpen voor je beweegt. Luisteren voor je ingrijpt. Maar toegegeven, van tijd tot tijd wringt dat hard.”

En als verbinden niet meer volstaat?

Gert: “Dan voer ik in de eerste plaats het gesprek met mezelf. Leiderschap is veel innerlijk werk. Daarna met anderen: met m’n team, de voorzitter, collega’s, sparringpartners buiten de organisatie. In plaats van ‘hoe geraak ik hier uit?’ bedenk ik me dan: ‘wat vraagt dit nu van mij?’ Ik vertrek pas als ik zeker weet dat ik alles heb geprobeerd om van binnenuit bij te dragen.”

Stefan: “Dat is sterk. Door de lens van ons ‘Transformative Value Framework’ – waarmee we bij VALPEO mensen en rollen inzichtelijk op elkaar afstemmen – zie ik dit vaak gebeuren: de mens groeit, zijn of haar bewustzijnsniveau evolueert, en dus ook de uitdaging of complexiteit die men zoekt in een rol. Maar soms blijft de rol dezelfde. Zo was het voor mij, zo’n 11 jaar geleden, vooraleer ik VALPEO vervoegde. Ik was gedesillusioneerd door een verhaal dat er niet meer was. Toen ik dat ter sprake bracht, op zoek naar visie en zingeving, was het antwoord: daar gaan we volgend jaar over nadenken. Toen wist ik dat mijn tijd daar ten einde was. Ik ben de markt op gegaan, een nieuw verhaal gevonden bij VALPEO, en de rest is geschiedenis.”

“Nu, je hoeft niet te vertrekken, maar die spanning is op z’n minst een signaal, en vraagt vervolgens de moed om dat niet uit de weg te gaan maar om het te benoemen, en om het gesprek aan te gaan. Ik denk dat het voor veel mensen ook een opportuniteit kan zijn om dan niet te willen vertrekken, maar om te blijven zoeken hoe ze het systeem kunnen laten mee-evolueren.”

Gert: “Exact. Vertrekken zou geen eerste reflex mogen zijn. Trouw zijn wel, en dat betekent voor mij: eerst kijken wat je van binnenuit kunt transformeren. Soms lukt dat. Soms niet. Maar je vertrekt pas als je weet dat je het eerlijke werk hebt gedaan, eerlijk met jezelf, en eerlijk met al je stakeholders.”

Leiderschap als hefboom voor groei

Jullie spreken over leiders die ‘groter worden dan hun rol’. Dat klinkt ook wel als een risico. Hoe kijken jullie daarnaar?

Stefan: “De risico’s zitten vandaag de dag niet zozeer bij de mensen die groeien, denk ik, eerder bij de rollen die niet mee-evolueren. Organisatiestructuren en functies zijn ooit ontworpen om orde te brengen en te beheersen. Dat was in een wereld die trager en voorspelbaarder was dan vandaag. Er is een toenemende spanning tussen mensen die evolueren, en die zien wat toekomstgericht nodig is, en bestaande systemen die blijven blokkeren of op z’n minst vertragen. De vraag die vaker mag gesteld worden, en nu draai ik de gangbare logica even om, is: is de rol groot genoeg voor de leider, en voor wat het bedrijf toekomstgericht nodig heeft?”

Gert: “Dat herken ik. Als ik voel dat mijn bijdrage verder reikt dan wat mijn rol vandaag kan dragen, dan stel ik mezelf twee vragen. Eén: kan ik deze rol mee laten groeien zonder de ziel van het bedrijf te verliezen? En twee: kan ik de context optillen zonder te bruuskeren? En dan de gesprekken voeren uiteraard. Dat kan als er vertrouwen is. Zonder vertrouwen wordt een functie een kooi.”

Vertrouwen, dialoog … dat komt telkens terug. Maar hoe bouwen we dat concreet op?

Gert: “Door eerlijkheid, en mildheid tegelijk. Als ik twijfel, zeg ik dat, maar durf ik ook moeilijke vragen te stellen. Niet om onzekerheid te zaaien, maar om een ruimte te openen. Leiderschap vraagt de moed om niet te doen alsof je alles weet.”

Stefan: “Ja, en dan kan het systeem beginnen te veranderen, in dialoog, en in keuzes die congruent zijn met wat de organisatie toekomstgericht nodig heeft. Door gesprekken te voeren die niet gaan over meer output, meer besparingen … maar over meer relevantie. Door leidinggevenden te selecteren – en vooral ook te houden – die dat belichamen. Zo wordt leiderschap een hefboom voor transformatie van binnenuit. Stoppen met de stoelendans, en bewust bezig zijn met zinvolle sprongen te maken, sprongen die de organisatie zowel eren, versterken als verder brengen.”

Toekomst: leiderschap als nalatenschap

Gert, waar wil u met Aurora naartoe?

Gert: “Mijn droom is dat bedrijven betekenisvol blijven of worden. Niet de grootste, wel de meest gewilde, omdat wat we doen van betekenis is. Omdat mensen voelen: hier mag ik zijn wie ik ben, en kan ik worden wie ik wil worden. Omdat welvaart en welzijn geen tegengestelden zijn, maar elkaar versterken. Dan zijn en blijven we relevant, niet alleen vandaag, maar ook over tien jaar.”

En wat is daarin uw rol als leider?

Gert: “Ik zie mezelf als een verbinder en een aanjager van natuurlijke evolutie. Niet de man van de grote beloftes maar van de stille gesprekken. Iemand die ruimte geeft, ook wanneer het moeilijk wordt. Als mensen daardoor verantwoordelijkheid nemen, durven spreken waar ze vroeger zwegen, of echt groeien, dan voelt dit als de grootste erkenning die ik kan krijgen.”

Hebt u dat al concreet zien gebeuren?

Gert: “Zeker, en vaak in heel eenvoudige zaken. Een collega die voor het eerst zijn mening durft geven. Iemand die een fout toegeeft en er verantwoordelijkheid voor neemt. Kleine daden, grote signalen. Als mensen zich veilig voelen om te groeien, dan groeit de organisatie mee.”

Stefan: “Wat Gert hier vertelt, is leiderschap dat ik veel meer wil zien: oprecht en zonder ego, met visie op de lange termijn en voluit voor het algemeen belang. Hij zoekt een positieve maatschappelijke impact te maken, zowel vanuit zijn denken als door de manier waarop hij aanwezig is, zichzelf is, bescheiden blijft.”

Slotgedachte

Als jullie één inzicht willen meegeven aan andere leiders, wat zou dit zijn?

Gert: “Je hoeft niet harder te lopen – en ik kan heel hard lopen (lacht) – maar eerlijk en integer te kijken: naar jezelf, je rol, en wat mens, organisatie en samenleving nodig hebben.”

Stefan: “Leiderschap betekent van tijd tot tijd ook dat je het systeem, de organisatie, het ‘levend organisme’ dat het is, uitnodigt om met jou mee te groeien, zodat jouw identiteit en jouw rol opnieuw samenvallen, en de organisatie kan evolueren.”

Dit dubbelinterview kadert binnen de reeks ‘Reflecties voor toekomstgericht leiderschap’, een samenwerking tussen House of Executives en VALPEO.