‘Return on security wordt een nieuwe strategische parameter’

Internetpionier Jo Caudron verrast met zijn nieuwste boek: ‘Fuck the system. (En andere slechte ideeën voor de toekomst)’. Hoewel het boek politiek lijkt, draait het volgens hem vooral om één boodschap: bedrijven krijgen in Trump-tijden een cruciale rol in Europa’s strategische koers.

Jo Caudron ziet zelf geen grote stijlbreuk met zijn eerdere boeken. “Ik leg inderdaad meer nadruk op de mechanismes die ervoor zorgen dat we Amerika niet meer zomaar als bondgenoot kunnen zien, maar ik heb het nog altijd over de bedrijfsoplossingen die ons kunnen helpen deze radicale transitie goed door te komen.”

Hij verwijst naar de ondertussen legendarische Davos-speech van de Canadese eerste minister Mark Carney. “Het is sinds dan voor iedereen duidelijk: we zijn in oorlog”, zegt hij. “En oorlog veronderstelt een oorlogseconomie.” Die strijd gaat volgens Caudron niet om tanks, maar om soevereiniteit “in alle transitiesectoren: energie, voedsel, wonen, mobiliteit en technologie.”

De energietransitie is daarbij geen ideologisch debat meer, maar een economische no-brainer. “Goedkope hernieuwbare energie gekoppeld aan steeds goedkoper wordende batterijen: geen enkele bedrijfsleider die ik spreek is er niet van overtuigd dat dit het beste businessplan is. Daarenboven maakt het ons energie-onafhankelijker. Return on security wordt de nieuwe leidraad: niet alleen de financiële return telt, ook de vraag hoe kwetsbaar je bent voor geopolitieke schokken en digitale afhankelijkheden.”

Die logica bereikt nu ook de bestuurskamer. Volgens McKinsey zijn Europese CEO’s het voorbije jaar door hun raden van bestuur aangesproken op hun strategische afhankelijkheden. “De bestuurders eisten een meer soeverein businessplan. Denk aan de auto-industrie. Europa zegt dat verbrandingsmotoren tot 2035 mogen blijven, maar we zullen ze al veel eerder afschaffen – de richtlijn is zinloos. Als we een Europese auto-industrie willen behouden, dan zal die zeer snel elektrisch moeten worden. Dat hebben ze bijvoorbeeld bij Volvo zeer goed begrepen.”

Vijandbeeld

Toch verloopt niet elke transitie vanzelf. De gebeurtenissen van het voorbije jaar hebben volgens Caudron een diepere mentale schok veroorzaakt. “Ik hoor vaak: waarom zijn we hier niet vroeger mee begonnen? Het antwoord is simpel: niks zo motiverend als een vijandbeeld”, zegt hij. “Begrijp me niet verkeerd: ik ben een absolute pacifist. Maar Trump en de zijnen hebben zelf gezegd: Europa gaat de verkeerde kant op. De speech van Vance op de veiligheidsconferentie in Munchen vorig jaar was een eerste schot voor de boeg. Maar in het strategisch plan van de VS dat later verscheen, staat letterlijk: Europa gaat ten onder aan omvolking, wij steunen extreem rechts. Voeg daarbij Groenland en iedereen in Europa weet hoe laat het is.”

Sterk

Europa staat volgens Caudron sterker dan vaak wordt aangenomen. “Een van de grote problemen was dat de VS een groot deel van de oorlog in Oekraïne voor ons financierde. Die betalingen zijn echter al gestopt bij het begin van de twee Trump-termijn. Dat is een heel stuk leverage dat de VS niet meer hebben”, zegt hij. “Omgekeerd hebben wij een heel grote hefboom.”

Die hefboom is niet alleen economisch, maar ook geopolitiek. “Zie de handelsdeal met India. En Mercosur komt er ook wel. De banden met China zullen ook worden aangehaald.” Volgens Caudron gaat het daarbij minder om de aard van de partner dan om de voorspelbaarheid ervan. “Het gaat volgens mij niet in eerste instantie om moraliteit, wel om voorspelbaarheid. Je kan afspraken maken met India, of met de Zuid-Amerikaanse landen. Je kan minimumstandaarden opleggen, qua milieu, qua werkomstandigheden, … voor de producten die Europa binnen mogen. Met het Trump-regime is het vandaag wit, morgen zwart. Dat is als bedrijf niet werkbaar.”

500 miljard

Waar de afhankelijkheid van de VS het duidelijkst speelt, is in de digitale infrastructuur. Volgens Caudron gaat het daarbij niet alleen om economische, maar ook om ideologische risico’s. “Hoewel Silicon Valley een heel divers ecosysteem is, zijn een aantal techbonzen die dicht bij Trump staan, wel zeer problematische figuren.” Palmer Luckey van Anduril en Peter Thiel van Palantir hebben al publiekelijk gezegd dat de liberale democratie vrijheid in de weg staat; Thiel schreef in 2009 zelfs dat hij een libertaire stadstaat in Groenland wil oprichten, waar de wil van het volk hen niet begrenst.

De economische afhankelijkheid is al even fors. Caudron maakt dat concreet: “Weet je dat Europa – overheden, bedrijven en particulieren – elk jaar naar schatting tussen 40 en 50 miljard euro aan licenties betaalt aan Microsoft en Google? Daarenboven betalen Europeanen in 2026 tot 300 miljard euro aan cloud services – een cijfer dat de komende jaren nog zal groeien. En dan heb ik het nog niet over wat Meta vangt voor advertenties. Conservatief gerekend gaat het om makkelijk een 500 miljard aan dat soort ‘basis-IT-diensten’ per jaar.”

Daar komt volgens Caudron de komende jaren verandering in. Frankrijk wil binnen het jaar alle overheidsdiensten weg van Teams en Zoom, en ook Denemarken en Zwitserland voeren die oefening uit. “DNS België, dat websites host in België op technologie van Microsoft, was van plan binnen de drie jaar naar een Europese cloud service over te schakelen”, aldus Caudron. “De recente gebeurtenissen versnellen die transitie.”

Ondertussen ontwikkelen Duitsland, Frankrijk en Nederland een Europees alternatief voor Microsofts office suite: het Franse LaSuite en het Duitse openDesk worden samengebracht tot één uniforme toepassing voor hun overheden. “Een voorbeeld van wat ik in mijn boek copy-back noem”, zegt Caudron. “We moeten durven kopiëren waar anderen ondertussen beter in zijn geworden dan wij.”

“Eigenlijk gaan we iets kopiëren dat we voorheen al hadden, maar dat door de Amerikaanse en (sinds kort ook) Chinese dominantie van de markt is geduwd. Vaak hadden wij in Europa de innovaties voor de anderen: Skype om te videobellen en chatten, Deezer of Tunify om muziek te streamen, TomTom in plaats van Google Maps, Hyves en Netlog in plaats van Facebook of X. Google alleen al heeft tientallen Europese bedrijven opgekocht om bestaande technologie te integreren in hun eigen platformen.”
In die optiek staat copy-back niet voor nostalgie, maar voor herindustrialisatie: Europese innovaties opnieuw op schaal in Europa bouwen om strategische soevereiniteit terug te winnen.

Dat de omslag geld kost, ontkent Caudron niet. Maar volgens hem is het geen kostenpost meer, wel een strategische investering. “De Amerikaanse Cloud Act kan bijvoorbeeld Microsoft verplichten documenten te delen. Ik denk niet dat Europese bedrijven dat willen. Hoog tijd dus om een aantal Europese alternatieven uit te rollen.” Daarmee komt hij terug bij de kern: return on security wordt net zo bepalend als financiële return. Europa beschikt over de kennis, de markt en de partners om die omslag te maken en volgens Caudron kunnen bedrijven, gedreven door hun raden van bestuur, daarin de doorslag geven.