‘Een vraag is niet zomaar een zin met een vraagteken erachter’

Puck van Dijk trapte de CHRO Day 2025 af met flair. Ze introduceerde zichzelf als een “praktisch filosofe”, maar zei meteen: “Denk nu niet aan een grijze denker omringd door stoffige boeken”. Nee, Puck is eerder een ‘Socrates op sneakers’ – een verwijzing naar het gelijknamige boek en een mooie brug naar een van de centrale onderwerpen van de dag: luisteren. Maar: luisteren … waar begint dat eigenlijk? En hoe kunnen we het onszelf aanleren om er beter in te worden?

Waarom zijn we zo slecht in het stellen van goede vragen?

Socrates, de Griekse filosoof uit de oudheid, wist het al: wie echt iets wil begrijpen, moet goede vragen kunnen stellen. Zijn beroemde dialogen waren gesprekken die niet bedoeld waren om antwoorden te geven, maar om aan te zetten tot kritisch denken.
Puck neemt ons mee op een korte reis doorheen het vragenstellen. “Een vraag is niet zomaar een zin met een vraagteken erachter”, stelt ze. “Toch is dat precies wat we dagelijks doen.” Een typisch voorbeeld: “Waarom heb je die mail niet gelezen die ik je gestuurd heb?”, wat meer lijkt op een bevel of een verwijt.
Ook in meetings wachten we vaak af tot we ons eigen punt kunnen maken, in plaats van echt te luisteren naar wat anderen zeggen.

Puck wijst ons op een aantal gespreksreflexen die op zichzelf normale sociale reflexen zijn, maar vaak in de weg zitten van goede communicatie:

• De ik-reflex: “Dat heb ik ook maar dan erger!”
• De help-reflex: “Misschien kan ik je zo helpen?”
• De advies-reflex: “Je zou eens yoga moeten proberen!”

Het zijn menselijke reacties, maar ze leiden zelden tot verdieping. Misschien wordt het tijd dat we – net als Socrates – onze sneakers aantrekken en het gesprek opnieuw leren beginnen bij een goede vraag.

Wat we kunnen leren van Socrates: zuiver luisteren

We keren nog even terug naar de vijfde eeuw voor Christus: Socrates had de kunst om zich oprecht te verwonderen tijdens een dialoog. “Hij deed het bijna als een kind: oprecht, open, met een verlangen om meer te weten”, zegt Puck. “Hij was zich ook bewust van mogelijke oordelen of interpretatie, zelfs vanuit het onderbewuste. Om gespreksreflexen en interpretaties vóór te zijn, bracht hij zijn empathie terug tot de nulstand, en bereidde hij zich altijd voor op het verdragen van ongemak.”
Puck legt uit dat je met dergelijke houding écht zuiver kan luisteren, wat tot een diepe connectie kan leiden in een dialoog.

We krijgen de proef op de som met een voorleesoefening. Puck houdt ons een spiegel voor. Al snel blijkt dat we denken in beelden, voorbarige antwoorden geven, en een volledig verhaal verdraaien. Dat bewijst dat we dachten dat we luisterden, … maar niet dus.

De sessie eindigt met een rake uitspraak van Socrates zelf: “De enige echte wijsheid is weten dat je niets weet”. Een waarheid die we tijdens de oefening misschien niet hebben bewezen, maar hopelijk wel onthouden.

Bekijk hier de foto’s van CHRO Day 2025.